مدرسه نیکی‌پو
املای هفتهٔ سوم مهر برمی‌گردد و زیر کلمهٔ «صبح» خط قرمز خورده. بچه نوشته «سبح». از شما می‌پرسد: «مگر صدایش "س" نیست؟» راست می‌گوید. صدایش همان است. کلاس دوم تا حد زیادی سال همین سؤال است: وقتی چند حرف یک صدا دارند، کدام را بنویسم؟
حرف‌های هم‌صدا یعنی چه؟ حرف‌هایی که صدایشان یکی است ولی شکلشان فرق دارد، مثل «س»، «ص» و «ث» که هر سه یک‌جور خوانده می‌شوند. گروه‌های هم‌صدای فارسی کلاس دوم: س و ص و ث، ز و ذ و ض و ظ، ت و ط، ه و ح، و ق و غ.
امسال چه می‌خوانند؟
- حرف‌های هم‌صدا در املا: س و ص و ث، ز و ذ و ض و ظ، ت و ط، ه و ح، و ق و غ.
- شکل‌های مختلف یک حرف: اول، وسط، آخر و جدا؛ «بـ»، «ـبـ»، «ـب»، «ب».
- تشدید و تنوین در کلمه‌های آشنا.
- جمع با «ها» و «ان»: کتاب‌ها، کودکان.
- متضاد و هم‌معنی: بزرگ و کوچک، شاد و غمگین.
- جمله: جمله‌های پنج شش کلمه‌ای، نقطه، علامت سؤال و علامت تعجب.
- خواندن برای فهمیدن: متن‌های کتاب بلندتر می‌شوند و سؤال‌هایشان دربارهٔ معنی است، نه فقط خواندن.
ترتیب درس‌ها در چاپ‌های مختلف کتاب کمی فرق می‌کند، ولی این‌ها تقریباً همیشه هستند.
حرف‌های هم‌صدا: حفظی نیست، آشنایی است
هیچ قاعده‌ای به بچه نمی‌گوید «صبح» را با «ص» بنویسد. باید کلمه را زیاد دیده باشد. برای همین املای کلاس دوم بیشتر از هر چیز به خواندن وابسته است. بچه‌ای که زیاد می‌خواند، شکل درست کلمه را در ذهنش دارد و وقتی غلط می‌نویسد، خودش حس می‌کند «یک جای این کلمه عجیب است».
یک کمک خوب، گروه کردن کلمه‌هاست. کلمه‌های «ط»دار را با هم جمع کنید: طوطی، طناب، حیاط، بطری. کلمه‌های «ح»دار را: حلزون، حمام، صبح، صحرا. وقتی کلمه‌ها در گروه باشند، راحت‌تر در ذهن می‌مانند تا اینکه تک‌تک حفظ شوند.
املا را چطور کار کنیم؟
املای خانه را تبدیل به امتحان نکنید. چند پیشنهاد:
- کم ولی هر روز: پنج کلمه در روز بهتر از سی کلمه در شب قبل از امتحان است.
- اول ببیند، بعد بنویسد: کلمه را نشانش دهید، بپرسید کدام حرفش «سخت» است، بعد بپوشانید و بنویسد.
- خودش پیدا کند: بعد از نوشتن، کتاب را باز کند و خودش مقایسه کند. غلطی که خود بچه پیدا کند بهتر یادش می‌ماند.
- غلط را بزرگ نکنید. «ثبح» یعنی بچه می‌داند این کلمه یکی از آن حرف‌های خاص را دارد، فقط جایش را اشتباه گرفته. این هم پیشرفت است.
خواندن برای فهمیدن
در کلاس اول مهم این بود که بچه بتواند کلمه را بخواند. در کلاس دوم کم‌کم مهم می‌شود که بفهمد چه خوانده. بعضی بچه‌ها متن را روان و درست می‌خوانند ولی اگر بپرسید «چرا خرگوش ناراحت بود؟» جوابی ندارند. ذهنشان هنوز درگیر خود خواندن است.
راهش سؤال‌های کوچک وسط متن است، نه فقط آخرش. یک بند که تمام شد، بپرسید «تا اینجا چه شد؟» یا «فکر می‌کنی بعدش چه می‌شود؟». این سؤال‌ها بچه را عادت می‌دهد وقتی می‌خواند، به معنی هم فکر کند.
جاهایی که بچه‌ها گیر می‌کنند
«ه» آخر کلمه. در «خانه» و «مدرسه» این «ه» صدای «ـِ» می‌دهد و بچه‌ها گاهی جا می‌اندازندش: «خان»، «مدرس». بلند و کشیده گفتن کلمه کمک می‌کند.
تشدید. «بچّه» را «بچه» می‌خوانند و فرقی حس نمی‌کنند. کلمه را دوبار بگویید، یک‌بار با تشدید و یک‌بار بی‌تشدید، تا گوشش فرق را بشنود.
جملهٔ پرسشی و نقطه. بچه‌ها معمولاً آخر هر جمله‌ای نقطه می‌گذارند، حتی اگر پرسشی باشد. جمله را با لحن سؤال بخوانید و بپرسید: «این را می‌گویم یا می‌پرسم؟»
«ع» اول کلمه. «عسل» را با «ا» می‌نویسند چون صدایش همان است. این هم مثل بقیهٔ حرف‌های هم‌صداست و با دیدن زیاد درست می‌شود.
در خانه
- بازی «کدام درست است؟»: یک کلمه را دو جور بنویسید، «طوطی» و «توتی»، و بپرسید کدام درست است.
- دفترچهٔ کلمه‌های سخت: هر کلمه‌ای که در املا غلط شد، در یک دفترچهٔ کوچک برود. هفته‌ای یک‌بار نگاهی بیندازید.
- متضادبازی سر سفره: «چای داغ است، دوغ؟» «سرد!» بچه‌های کلاس دوم این بازی را خیلی دوست دارند.
- خواندن تابلوها و بسته‌ها: حالا که بیشتر نشانه‌ها را بلد است، روی بستهٔ خوراکی‌ها دنبال «ط» و «ص» بگردد.
- قصهٔ شب را ادامه دهید، و گاهی از او بخواهید قصه را برای برادر یا خواهر کوچک‌ترش تعریف کند.
بازی کجا کمک می‌کند؟
تیزبین باش در پایهٔ دوم یکسره سراغ حرف‌های هم‌صدا می‌رود؛ «ص» یا «س»، «ط» یا «ت»، «ح» یا «ه». کارخانهٔ کلمه کلمه‌ها را با همین حرف‌ها می‌سازد تا شکل درستشان در ذهن بماند، و جمله‌ساز جمله‌های بلندتر، نقطه و علامت سؤال را تمرین می‌دهد. راوی فارسی کلمه‌ها را می‌خواند و غلط‌ها فقط فرصت دوباره امتحان کردن‌اند. گزارش پیشرفتش را هم در بخش والدین می‌بینید.
