مدرسه نیکی‌پو
اگر بچهٔ شش‌هفت‌ساله دارید، احتمالاً اسم ولاد و نیکی را بیشتر از اسم خیلی از هم‌کلاسی‌هایش شنیده‌اید. دو برادر که اسباب‌بازی باز می‌کنند، نقش بازی می‌کنند، با هم دعوا و آشتی می‌کنند و هر روز ویدیوی تازه‌ای دارند. کانالشان از پربیننده‌ترین کانال‌های کودک دنیاست و نسخه‌های دوبله و کارتونی‌اش در ایران هم همه‌جا هست.
این نوشته نمی‌خواهد بگوید «ولاد و نیکی بد است، نگذارید ببیند». می‌خواهد کمک کند خودتان قضاوت کنید و اگر خواستید، وقت تماشا را کم‌کم به چیزی تبدیل کنید که بچه در آن فکر هم می‌کند.
اگر این صفحه را با جست‌وجوی «نیکی پو» پیدا کرده‌اید: مدرسه نیکی‌پو ربطی به ولاد و نیکی ندارد. نیکی (یک بچهٔ کنجکاو هفت‌ساله) و پو (یک گلوله‌پشمالوی سبز با دو بال کوچک) شخصیت‌های بازی‌های آموزشی ما هستند. فهرست بازی‌ها این‌جاست.
چرا بچه‌ها این‌قدر دوستش دارند؟
- قهرمان‌ها شبیه خودشان‌اند. بچه‌های دیگر را می‌بینند، نه آدم‌بزرگ‌ها را. هم‌سن‌ها همیشه جذاب‌ترند.
- همه‌چیز آشناست. مسواک زدن، مهمانی، دعوا سر اسباب‌بازی، مدرسه. بچه زندگی خودش را در آن‌ها می‌بیند.
- سریع و پرهیجان است. رنگ زیاد، صدای بلند، اتفاق پشت اتفاق. مغز بچه این را دوست دارد.
- تمام نمی‌شود. ویدیوی بعدی همیشه آماده است.
چه چیزی در آن خوب است؟
منصف باشیم: بعضی ویدیوها دربارهٔ رفتار خوب‌اند، مثل نوبت گرفتن، معذرت خواستن یا مرتب کردن اتاق. بچه‌ها از تماشای بازی نقش هم ایده می‌گیرند و گاهی خودشان همان بازی‌ها را با اسباب‌بازی‌هایشان تکرار می‌کنند. نسخهٔ انگلیسی هم برای خیلی از بچه‌ها اولین برخورد با کلمه‌های ساده انگلیسی است.
چه چیزی جای فکر دارد؟
- تماشا یعنی گرفتن، نه ساختن. بچه در تماشای ویدیو تصمیمی نمی‌گیرد و به سؤالی جواب نمی‌دهد. یادگیری وقتی بیشتر است که بچه خودش کاری بکند.
- اسباب‌بازی، اسباب‌بازی، اسباب‌بازی. بخش بزرگی از این ویدیوها دربارهٔ باز کردن و داشتن اسباب‌بازی تازه است. بعد از تماشا، «من هم می‌خواهم» طبیعی است.
- ریتم تند. بچه‌ای که به هیجان پشت‌سرهم عادت کند، کتاب خواندن یا یک بازی آرام برایش کند و خسته‌کننده به نظر می‌رسد.
- اپ‌های غیررسمی. خیلی از برنامه‌هایی که در فروشگاه‌ها با این اسم هست، فقط بستهٔ ویدیو با تبلیغ‌اند. پیش از نصب، نظرهای والدین دیگر را بخوانید و ببینید تبلیغ وسط ویدیو دارد یا نه.
چطور کمش کنیم، بی‌دعوا؟
گرفتن ناگهانی گوشی تقریباً همیشه به گریه می‌کشد. چند راه که بهتر جواب می‌دهد:
- با هم تماشا کنید. یک بار بنشینید و ببینید بچه‌تان دقیقاً چه می‌بیند. بعد درباره‌اش حرف بزنید: «اگر تو جای ولاد بودی چه می‌کردی؟» همین سؤال تماشا را به فکر کردن نزدیک می‌کند.
- تعداد بگویید، نه زمان. برای بچهٔ کوچک «دو تا ویدیو» روشن‌تر از «بیست دقیقه» است.
- جایگزین بدهید، نه فقط «نه». بچه‌ای که ولاد و نیکی را دوست دارد، بازی نقش را دوست دارد. اسباب‌بازی‌هایش را بیاورید و بگویید «بیا خودمان یک قسمت بسازیم». یا ده دقیقه از وقت صفحه را به یک بازی بدهید که در آن جواب می‌دهد.
- قانون را از قبل بگذارید. «بعد از ناهار دو ویدیو، بعد بازی آموزشی، بعد بیرون.» بچه‌ای که ترتیب را می‌داند، کمتر چانه می‌زند. در نوشتهٔ وقت گوشی بیشتر درباره‌اش گفته‌ایم.
چه بازی‌هایی جای خوبی برای شروع است؟
بازی‌ای که جای بخشی از تماشا را می‌گیرد، باید همان چیزهایی را داشته باشد که بچه در ولاد و نیکی دوست دارد: شخصیت دوست‌داشتنی، رنگ، و حس «خودم انجامش دادم». فرقش این است که بچه باید جواب بدهد و آخرش تمام شود.
در مدرسه نیکی‌پو چند بازی برای همین سن ساخته‌ایم:
- تیزبین باش: پیدا کردن نشانه‌ها و کلمه‌ها، هماهنگ با کتاب فارسی کلاس اول.
- تمساح شکمو: مقایسهٔ عددها با تمساحی که همیشه سراغ عدد بزرگ‌تر می‌رود.
- جزیرهٔ حواس پنجگانه: شناختن حس‌ها، از کتاب علوم اول و دوم.
- چالش ده‌تایی واژه: فقط ده سؤال در روز و بعد تمام. برای بچه‌ای که «یکی دیگر» نمی‌شناسد، شروع خوبی است.
اشتباه در هیچ‌کدام تنبیه ندارد و هیچ مرحله‌ای به خاطر اشتباه قفل نمی‌شود. در بخش والدین هم می‌توانید برای بازی روزانه سقف زمان بگذارید.
هیچ بازی‌ای، حتی بازی آموزشی، جای حرف زدن با شما، بازی بیرون و کتاب قصهٔ شب را نمی‌گیرد. ولی اگر قرار است بچه هر روز کمی پای صفحه باشد، بهتر است بخشی از آن وقت را خودش فکر کند.
