مدرسه نیکی‌پو
اگر از یک کلاس دومی بپرسید «در عدد ۴۷، رقم ۴ یعنی چند؟» و بگوید «چهار»، هنوز کار اصلی امسال تمام نشده. جواب درست «چهل» است، یعنی چهار تا ده‌تایی. کلاس دوم سال ارزش مکانی است و تقریباً هر چیز دیگری که امسال می‌آید، از جمع با انتقال تا عددهای سه‌رقمی، روی همین یک فکر سوار است.
امسال چه می‌خوانند؟
- دهگان و یکان، بعد صدگان: شکستن عدد به ده‌تایی‌ها و یکی‌ها، و بعد رسیدن به عددهای سه‌رقمی تا نهصد و خرده‌ای.
- شمردن چندتا چندتا: دوتا دوتا، پنج‌تا پنج‌تا، ده‌تا ده‌تا، هم رو به جلو و هم رو به عقب. این همان پلی است که بعداً به جدول ضرب می‌رسد.
- جمع با انتقال و تفریق با قرض: معمولاً سخت‌ترین قسمت سال.
- زوج و فرد، دو برابر و نصف.
- آشنایی با ضرب به‌صورت جمع تکراری: «سه تا چهارتا یعنی ۴ + ۴ + ۴».
- پول و ساعت: خواندن ساعت (ساعت کامل و نیم) و حساب کردن با پول.
جمع با انتقال: همان «یکی می‌رود بالا»
خیلی از ما خودمان این را این‌طور یاد گرفتیم: «هفت و پنج می‌شود دوازده، دو را می‌نویسیم، یکی می‌رود بالا». بچه‌ای که فقط این جمله را حفظ کند، اولین بار که گیج شود نمی‌داند چرا این کار را می‌کند.
راهش این است که «یکی» را قابل‌لمس کنید. با چوب کبریت یا مداد رنگی ده‌تا ده‌تا دسته درست کنید و با کش ببندید. وقتی یکی‌ها از ده بیشتر شدند، ده تا را کش بزنید و ببرید ستون ده‌تایی‌ها. بعد از چند بار، «یکی می‌رود بالا» دیگر جمله‌ای حفظی نیست؛ بچه دیده که واقعاً یک دسته رفته آن طرف.
تفریق با قرض هم همین است، فقط برعکس: یک دستهٔ ده‌تایی را باز می‌کنید تا یکی‌ها کافی شوند.
جاهایی که بچه‌ها گیر می‌کنند
صفر وسط عدد. «سیصد و پنج» را خیلی از بچه‌ها ۳۰۰۵ یا ۳۵ می‌نویسند. خواندن و نوشتن عددهایی مثل ۴۰۸ و ۷۰۰ را جدا تمرین کنید.
تفریق از عدد کوچک‌تر. در ۵۲ − ۱۷، بعضی بچه‌ها در ستون یکان می‌گویند «هفت منهای دو، پنج» و جواب را ۴۵ می‌نویسند. بزرگ و کوچک را جابه‌جا می‌کنند چون «نمی‌شود» از دو، هفت تا کم کرد. این علامت خوبی است که بچه هنوز قرض گرفتن را با شیء ندیده.
ساعت. عقربه‌ها برای بچه‌ها گیج‌کننده‌اند چون عدد ۳ روی ساعت گاهی یعنی «سه» و گاهی یعنی «ربع». امسال فقط ساعت کامل و نیم مهم است. ساعت عقربه‌ای دیواری خانه بهترین وسیلهٔ آموزشی است: «وقتی عقربهٔ کوچک رسید به هفت، شام می‌خوریم».
در خانه
- پول بازی: از کاغذ رنگی دو جور «پول» ببرید: برگه‌های «یک» و برگه‌های «ده». بازی مغازه‌داری کنید و هر وقت ده تا برگهٔ «یک» جمع شد، با یک برگهٔ «ده» عوضش کنید. این همان ارزش مکانی است، فقط اسمش را نیاورده‌اید.
- پلاک خانه‌ها و شمارهٔ صفحه‌ها: «این خانه ۲۱۴ است. خانهٔ بعدی چند است؟ ده خانه جلوتر چند؟»
- دوتا دوتا و پنج‌تا پنج‌تا: جوراب‌ها را جفت‌جفت بشمارید، سکه‌ها را پنج‌تا پنج‌تا.
- دو برابر و نصف: سر تقسیم خوراکی. «دو تا خواهر، ده تا خرما. به هر کدام چندتا؟»
ضرب را زود حفظ کنیم؟
امسال لازم نیست. کلاس دوم فقط باید بفهمد ضرب یعنی چند دستهٔ مساوی. حفظ جدول کار کلاس سوم است. اگر حالا فشار بیاورید، بچه ممکن است جدول را طوطی‌وار یاد بگیرد و بعد نداند کجا به کارش ببرد. به جایش شمردن چندتا چندتا را قوی کنید؛ بچه‌ای که راحت پنج‌تا پنج‌تا تا صد می‌شمارد، جدول پنج را سال بعد تقریباً آماده دارد. غواص اعداد در پایهٔ دوم دقیقاً همین شمارش‌ها را تمرین می‌دهد.
بازی کجا کمک می‌کند؟
جمع و تفریق دورقمی تمرین زیاد می‌خواهد و تمرین زیاد روی کاغذ زود خسته‌کننده می‌شود. چالش ده‌تایی حساب هر روز ده سؤال کوتاه از همین مباحث می‌دهد. جفت عددها ارزش مکانی را با جفت کردن «صدتایی، ده‌تایی، یکی» با خود عدد تمرین می‌دهد و معمای عددها پول و ساعت را هم دارد. در همهٔ این بازی‌ها اگر بچه اشتباه کند، سرزنش نمی‌شود و دوباره امتحان می‌کند؛ هیچ مرحله‌ای هم به خاطر اشتباه قفل نمی‌شود.
