۱معنی واژه
در آزمون، معنی واژه معمولاً به شکل «کدام گروه درست است؟» یا «معنی چند واژه نادرست است؟» می‌آید. هر جفت را جدا بسنج؛ یک معنی غلط کافی است تا گزینه رد شود. معنی را همیشه در همان جمله یا بیت بسنج؛ واژه‌ی کهن ممکن است معنایی جز معنی امروزی داشته باشد.
- مُمِدّ: یاری‌کننده، مددرساننده — مُفرّح: شادی‌آور — قُربت: نزدیکی — مزید: افزونی
- فرّاش: گسترنده‌ی فرش، خدمتکار — مَهد: گهواره — بنات نبات: گیاهان (دختران گیاه) — خوان: سفره
- اقلیم: سرزمین، کشور — طیره: خفّت، سبکی — زَلّت: لغزش — مَذَلّت: خواری
- فراغ: آسودگی — فراق: جدایی — عُزلت: گوشه‌نشینی — سَجیّه: خوی، خصلت
- جَلیس: همنشین — اَنیس: همدم — صیت: آوازه — جاه: مقام — حِشمت: شکوه
- هزیمت: شکست و گریز — مَصاف: میدان نبرد — یَل: پهلوان — سِتُرگ: بزرگ — بُرنا: جوان
- تیمار: غمخواری — کاهلی: تنبلی — مَلول: افسرده، دل‌تنگ — خیره‌سری: لجاجت، گستاخی
- نیلوفری: به رنگ نیلوفر، کبود (چرخ نیلوفری: آسمان) — غایت: نهایت — دِرایت: دانایی، تدبیر
۲هم‌آواها
واژه‌هایی که یکسان خوانده می‌شوند ولی املا و معنی‌شان فرق دارد. املای درست را معنی جمله تعیین می‌کند:
- خوار (پست، ذلیل) / خار (تیغ گیاه) — خواستن (طلب کردن) / خاستن (برخاستن)
- صواب (درست) / ثواب (پاداش) — غذا (خوراک) / غزا (جنگ) — حیات (زندگی) / حیاط (صحن خانه)
- خویش (خود) / خیش (گاوآهن) — فراغ / فراق — قریب (نزدیک) / غریب (بیگانه)
- ثمین (گران‌بها) / سمین (فربه) — سور (جشن) / صور (شیپور) — خوان (سفره) / خان (منزل، خانه)
- اَرز (پول کشور دیگر) / عَرض (پهنا؛ بیان کردن) / اَرض (زمین) — بحر (دریا) / بهر (برای)
۳هم‌خانواده
واژه‌های عربی هم‌خانواده سه حرف اصلی (ریشه) مشترک دارند: علم ← عالِم، معلوم، تعلیم. حروف اصلی را جدا کن و ترتیبشان را هم ببین: «اعدام» از «ع د م» است، نه «ع م د»؛ «مُرکّب» از «ر ک ب» است، نه «ک ب ر».
۴نکته‌های تستی املا
- گزاردن (به جا آوردن، ادا کردن): نماز گزاردن، سپاس‌گزار، خدمت‌گزار، حق‌گزار. گذاشتن (نهادن): قانون‌گذار، بنیان‌گذار، سیاست‌گذار، تأثیرگذار.
- واژه‌های عربی را با هم‌خانواده‌شان بسنج: «مذمّت» با «ذم»، «ذلّت» با «ذلیل»، «حرارت» با «حرّ»، «اطاعت» با «طاعت».
- در سؤال «غلط املایی»، هر واژه را یک بار با دقت بخوان؛ طراح غلط را در واژه‌ی آشنا و کم‌اهمیت پنهان می‌کند.
نمونه: در «با فراق بال به مطالعه پرداخت» چه غلطی هست؟
منظور «آسودگی خیال» است، پس «فراغ بال» درست است. «فراق» یعنی جدایی و این‌جا معنی نمی‌دهد.
نمونه: کدام هم‌خانواده نیست: حاکم، محکوم، حکیم، حاکی؟
سه واژه‌ی اول از «ح ک م» هستند؛ «حاکی» (حکایت‌کننده) از «ح ک ی» است.
نمونه: «او از خدمت‌گذاران صادق مردم بود.» درست است؟
خیر. خدمت را «به جا می‌آورند»، پس «خدمت‌گزار» درست است.
۶ سؤال رایگان این درس
در عبارت «هر نفسی که فرو می‌رود مُمِدّ حیات است»، معنی «مُمِدّ» کدام است؟
در عبارت «چون برمی‌آید مُفرّح ذات»، معنی «مُفرّح» چیست؟
معنی همه‌ی واژه‌های کدام گزینه درست است؟
معنی چند واژه نادرست است؟ «جلیس: همنشین — انیس: همدم — صیت: آوازه — سجیّه: خوی — هزیمت: پیروزی — ستُرگ: بزرگ»
در جمله‌ی «عزّت و مذلّت هر دو از جانب اوست»، «مذلّت» به چه معناست؟
در «یلی بود در میدان نبرد بی‌همتا»، معنی «یل» کدام است؟
۳۶ سؤال دیگر این درس در تیزهوش است.