مدرسه نیکی‌پو
بیشتر ما جدول ضرب را با یک روش یاد گرفتیم: از بر کردن، از ۲ تا ۱۰، شب‌ها پیش از خواب. بعضی‌ها با این روش خوب یاد گرفتند و بعضی‌ها هنوز هم ۷ × ۸ را باید حساب کنند. روش بهتری هم هست که نه وقت بیشتری می‌گیرد و نه اعصاب بیشتری.
اول بفهمد، بعد حفظ کند
پیش از اینکه حتی یک ضرب را حفظ کند، بچه باید بداند ضرب یعنی چه: چند دستهٔ مساوی. ۴ × ۳ یعنی چهار تا دستهٔ سه‌تایی. این را با هر چیزی که دم دستتان است نشان دهید: چهار بشقاب و در هر بشقاب سه خرما.
بچه‌ای که این را فهمیده، وقتی جوابی یادش برود، می‌تواند خودش آن را بسازد. اگر ۶ × ۷ یادش نیاید و ۵ × ۷ = ۳۵ را بلد باشد، یک هفت‌تا دیگر اضافه می‌کند و به ۴۲ می‌رسد. بچه‌ای که فقط حفظ کرده، در همین موقعیت می‌ماند.
ترتیب درست، نه ترتیب عددی
لازم نیست جدول را از ۲ شروع کنید و تا ۹ پیش بروید. ترتیبی که بیشتر معلم‌ها پیشنهاد می‌کنند این است:
- ۲، ۵ و ۱۰: ساده‌ترین‌ها. ۲ یعنی دو برابر، ۱۰ یعنی یک صفر، ۵ همیشه به ۰ یا ۵ ختم می‌شود.
- ۳ و ۴: ۴ همان دو برابرِ دو برابر است.
- ۹: یک ترفند قشنگ دارد (پایین‌تر).
- ۶، ۷ و ۸: سخت‌ترها. ولی تا اینجا نصفشان را بلد است.
یک راز که کار را خیلی کوچک‌تر می‌کند: جابه‌جایی. ۳ × ۸ همان ۸ × ۳ است. وقتی بچه این را بفهمد، جدول صدتایی در عمل به کمتر از نصف می‌رسد. بعد از ۲ و ۵ و ۱۰ و ۳ و ۴ و ۹، فقط این چندتا واقعاً جدید می‌مانند: ۶ × ۶، ۶ × ۷، ۶ × ۸، ۷ × ۷، ۷ × ۸، ۸ × ۸. یعنی شش ضرب.
ترفندهایی که واقعاً کمک می‌کنند
جدول ۹ با انگشت. ده انگشت را جلوی خودش بگیرد. برای ۹ × ۴، انگشت چهارم از چپ را خم کند. سه انگشت سمت چپ انگشت خم‌شده دهگان است و شش تا سمت راستش یکان: ۳۶. بچه‌ها عاشق این ترفندند و همین علاقه کلی کمک می‌کند.
جمع رقم‌های جدول ۹ همیشه ۹ است. ۱۸، ۲۷، ۳۶، ۴۵… (۱ + ۸، ۲ + ۷، ۳ + ۶). اگر جوابی داد که جمع رقم‌هایش ۹ نشد، خودش می‌فهمد اشتباه کرده.
۶ × عدد زوج. در جدول ۶، وقتی در عدد زوج ضرب می‌شود، رقم یکان جواب همان عدد است: ۶ × ۲ = ۱۲، ۶ × ۴ = ۲۴، ۶ × ۶ = ۳۶، ۶ × ۸ = ۴۸.
۵۶ = ۷ × ۸. رقم‌ها به ترتیب‌اند: ۵، ۶، ۷، ۸. خیلی از بزرگسال‌ها هم فقط با همین جمله این ضرب را به خاطر می‌آورند.
روزی چقدر؟
کوتاه و هر روز. ده دقیقه در روز خیلی بهتر از یک ساعت در آخر هفته است. حافظه با تکرارهای فاصله‌دار بهتر کار می‌کند تا با فشردن همه چیز در یک جلسه.
چند پیشنهاد برای اینکه تمرین تبدیل به امتحان نشود:
- شفاهی، نه کتبی. توی ماشین، در صف نانوایی، سر شام. «هفت تا سه‌تا؟»
- نوبتی بپرسید. یک بار شما بپرسید، یک بار او. بچه‌ها عاشق اینند که از بزرگ‌ترها سؤال بپرسند و گاهی هم عمداً اشتباه کنید تا تصحیحتان کند.
- روی ضرب‌هایی که بلد نیست بمانید. وقتی ۲ و ۵ را بلد است، تکرار دوباره‌شان فقط وقت می‌گیرد. تمرین را روی آن شش ضرب سخت بگذارید.
- سرعت را آخر کار اضافه کنید. اول درست بگوید، بعد تند. اگر زود به سرعت فشار بیاورید، اضطراب جای فکر را می‌گیرد.
اگر گریه کرد
گاهی بچه خسته است یا روز بدی داشته. در این روزها تمرین را کنار بگذارید. جدول ضرب با یک روز تمرین نکردن فراموش نمی‌شود، ولی با یک دعوای بد ممکن است بچه برای مدتی طولانی از ریاضی بدش بیاید. اگر به نظرتان مشکل از خود جدول است، یک قدم به عقب برگردید: شاید شمردن چندتا چندتا هنوز محکم نیست. غواص اعداد در پایهٔ دوم و سوم دقیقاً همین را تمرین می‌دهد.
بازی کجای این کار است؟
بازی برای مرحلهٔ تکرار ساخته شده، همان جایی که دفتر و کتاب زود خسته‌کننده می‌شوند. تند و تیز در پایهٔ سوم جدول را به همین ترتیب پیش می‌برد، از ۲ و ۵ و ۱۰ تا کل جدول، و بعد تقسیم را هم کنارش می‌آورد. حباب‌های ریاضی ضرب را با ترکاندن حباب جواب درست تمرین می‌دهد و چالش ده‌تایی حساب هر روز ده سؤال تازه از همان جدول می‌دهد. اگر بچه اشتباه کند سرزنش نمی‌شود و بازی ادامه پیدا می‌کند.
اگر دنبال تصویر کامل ریاضی امسال هستید، ریاضی کلاس سوم را هم بخوانید.
