۱قاعده‌ی طلایی
در دفترچه‌ی استعداد تحلیلی، متنی ۵ تا ۹ سطری می‌آید و ۳ یا ۴ سؤال پشت آن. صورت سؤال معمولاً می‌گوید «فقط با توجه به اطلاعات متن». پس دانسته‌ی بیرونی تو داور نیست؛ گزینه‌ای که در دنیا درست است ولی متن آن را نگفته، غلط حساب می‌شود.
۲انواع سؤال و راه حل هر کدام
- کدام گزینه درست است؟ برای هر گزینه جمله‌ی متناظرش را در متن پیدا کن. گزینه‌های غلط معمولاً یک کلمه را عوض کرده‌اند: «همه» به جای «بسیاری»، «همیشه» به جای «گاهی»، علت به جای معلول، یا عدد و تاریخ جابه‌جا.
- مترادف کدام واژه در متن نیامده؟ هر گزینه را بگیر و ببین هم‌معنی‌اش در بند مورد نظر هست یا نه (مثلاً «تنها» ← «فقط»، «سبب» ← «علت»). گزینه‌ای که معادلش نیست، جواب است.
- نقش بند دوم چیست؟ بپرس بند دوم با بند اول چه می‌کند: مثال می‌آورد؟ نتیجه می‌گیرد؟ رد می‌کند؟ علت را توضیح می‌دهد؟ دامنه را محدود می‌کند؟ واژه‌های ربط کلیدند: «بنابراین» ← نتیجه، «اما، با این حال» ← تقابل، «برای نمونه» ← مثال.
- نظر نویسنده: به صفت‌ها و قیدهای ارزشی نگاه کن («متأسفانه»، «به‌درستی»، «ساده‌انگارانه»). نظر نویسنده با نقل قول از دیگران («برخی می‌گویند») فرق دارد.
- عبارت به چه اشاره دارد؟ معنی را از بافت بگیر، نه از ظاهر کلمه. «غرّه‌ی ماه» یعنی روز اول ماه، حتی اگر «غرّه» در جای دیگر «مغرور» باشد.
- استنباط: چیزی که گفته نشده اما حتماً از متن برمی‌آید. «ممکن است» کافی نیست.
۳نکته‌های تستی
- اول سؤال‌ها را نگاه کن، بعد متن را بخوان؛ می‌دانی دنبال چه هستی.
- واژه‌های مطلق (همه، هرگز، فقط، کاملاً) در گزینه‌ها زنگ خطرند، مگر خود متن مطلق گفته باشد.
- در متن کهن (مثل سفرنامه)، واژه‌ی قدیمی را از جمله‌ی بعدش بفهم.
- گزینه‌ای که دو بخش دارد، فقط وقتی درست است که هر دو بخشش در متن باشد.
متن: «زنبورهای کارگر با رقصی دایره‌ای یا هشت‌مانند، جای گل‌ها را به هم خبر می‌دهند. هرچه گل دورتر باشد، رقص کندتر است.»
کدام درست است؟ ۱) زنبورها فقط با رقص دایره‌ای خبر می‌دهند ۲) رقص کندتر یعنی گل دورتر.
حل: گزینه‌ی ۱ کلمه‌ی «فقط» را اضافه کرده و متن دو نوع رقص گفته؛ گزینه‌ی ۲ همان جمله‌ی دوم است.
نقش بند: بند اول می‌گوید «پلاستیک‌ها صدها سال در طبیعت می‌مانند». بند دوم: «برای نمونه، یک بطری آب حدود چهارصد سال طول می‌کشد تا تجزیه شود».
حل: بند دوم برای ادعای بند اول مثال می‌آورد؛ چیزی را رد یا تعمیم نمی‌دهد.
مترادف: «این روش تنها برای گیاهان آبزی کارآمد است.» مترادف کدام نیامده؟ فقط / مؤثر / سبب / ...
حل: «تنها» = «فقط»، «کارآمد» = «مؤثر»؛ اما برای «سبب» واژه‌ای مثل «علت» یا «دلیل» در جمله نیست، پس جواب «سبب» است.
نظر نویسنده: «برخی می‌پندارند بازی رایانه‌ای فقط وقت تلف کردن است؛ اما این داوری شتاب‌زده است، زیرا بعضی بازی‌ها حل مسئله را تمرین می‌دهند.»
حل: نویسنده با نظر «برخی» مخالف است و می‌گوید بعضی بازی‌ها سودمندند. گزینه‌ی «نویسنده بازی را وقت‌تلف‌کردن می‌داند» دام است: نظر دیگران است نه او.
۶ سؤال رایگان این درس
بر اساس متن، کدام عبارت درست است؟
عبارت «ماشین زمان» در متن به کدام مفهوم اشاره دارد؟
مترادف کدام واژه در متن ذکر نشده است؟
کدام نتیجه از متن برمی‌آید؟
بر اساس متن، کدام گزینه درست است؟
جمله‌ی پایانی متن چه نقشی دارد؟
۷۸ سؤال دیگر این درس در تیزهوش است.