درس ۵-۳ · قرآن و پیام‌های آسمان

اخلاق فردی و اجتماعی

آفت‌های زبان، همدلی و همراهی، امر به معروف و نهی از منکر، انفاق، کار و تلاش

حدود ۶ دقیقه مطالعه · ۵۰ سؤال تمرینی در اپ

۱آفت‌های زبان

زبان عضوی کوچک با اثری بزرگ است و هر سخن ثبت می‌شود: «ما یَلفِظُ مِن قَولٍ إِلّا لَدَیهِ رَقیبٌ عَتیدٌ» (ق). مهم‌ترین آفت‌ها:

  • غیبت: گفتن عیب پنهان کسی در نبودش که اگر بشنود ناراحت شود؛ قرآن آن را به خوردن گوشت برادر مرده تشبیه کرده است (حجرات).
  • تهمت: نسبت دادن عیبی که در کسی نیست؛ از غیبت بدتر است.
  • سخن‌چینی (نمامی): بردن حرف کسی نزد دیگری برای ایجاد کدورت: «هَمّازٍ مَشّاءٍ بِنَمیمٍ» (قلم).
  • مسخره کردن و لقب بد: «لا یَسخَر قَومٌ مِن قَومٍ»، «وَ لا تَنابَزوا بِالأَلقابِ» (حجرات). عیب‌جویی و طعنه: «وَیلٌ لِکُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» (همزه).
  • دروغ، شایعه و حرف بی‌تحقیق: «إِن جاءَکُم فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنوا» (حجرات)؛ «وَ لا تَقفُ ما لَیسَ لَکَ بِهِ عِلمٌ» (اسراء). سخن بیهوده (لغو) هم از آفت‌هاست.

راه درمان: سخن سنجیده و استوار گفتن «قولوا قَولاً سَدیداً» (احزاب)، کم‌گویی و فکر پیش از سخن.

ادامهٔ این درس

۵ بخش دیگر، با مثال‌های حل‌شده و دام‌های تستی، در نسخهٔ کامل تیزهوش است؛ همراه همهٔ ۳٬۱۲۸ سؤال و ۱۰ آزمون آزمایشی.

۶۹۹٬۹۹۰ ۳۹۹٬۹۹۰ تومان پیش‌فروش تا ۳۰ آذر

۶ سؤال رایگان این درس

سؤال ۱آسان

«غیبت» یعنی چه؟

حل تشریحی: غیبت گفتن عیب واقعی و پنهان کسی در نبود اوست، به گونه‌ای که اگر بشنود ناراحت شود. نسبت دادن عیب ناروا «تهمت» است، بردن سخن برای فتنه «سخن‌چینی» و صدا زدن با لقب زشت «تنابز به القاب».
سؤال ۲متوسط

سارا به دیگران می‌گوید که مریم در امتحان تقلب کرده، در حالی که مریم چنین کاری نکرده است. کار سارا کدام آفت زبان است؟

حل تشریحی: چون عیبی که سارا گفته در مریم وجود ندارد، کار او تهمت است. اگر عیب واقعی بود و در نبود مریم گفته می‌شد، غیبت بود. تهمت از غیبت بدتر است، چون هم آبروی فرد را می‌برد و هم دروغ است.
سؤال ۳متوسط

علی به رضا می‌گوید: «حسن پشت سرت گفت تو خودخواهی!» و میان آن دو کدورت پیش می‌آید. کار علی کدام آفت زبان است؟

حل تشریحی: علی سخن حسن را برای رضا برده و میانشان کدورت انداخته است؛ این سخن‌چینی است. قرآن سخن‌چین را با عبارت «مَشّاءٍ بِنَمیمٍ» (کسی که برای سخن‌چینی این‌سو و آن‌سو می‌رود) نکوهش کرده است.
سؤال ۴متوسط

دانش‌آموزی همکلاسی‌اش را به خاطر قد کوتاهش با لقبی تمسخرآمیز صدا می‌زند. کدام عبارت قرآنی از این کار نهی کرده است؟

حل تشریحی: «لا تَنابَزوا بِالأَلقابِ» یعنی یکدیگر را با لقب‌های زشت صدا نزنید (سوره‌ی حجرات). «لا تجسسوا» درباره‌ی جاسوسی، «لا تقف ...» درباره‌ی پیروی از ندانسته و «لا تسرفوا» درباره‌ی اسراف است.
سؤال ۵سخت

قرآن غیبت را به «خوردن گوشت برادر مرده» تشبیه کرده است. «مرده» بودن در این تشبیه به کدام ویژگی غیبت اشاره دارد؟

حل تشریحی: مرده نمی‌تواند از خود دفاع کند؛ کسی هم که در نبودش از او بد گفته می‌شود، حاضر نیست تا از آبرویش دفاع کند. «برادر» هم پیوند ایمانی را نشان می‌دهد، نه فقط خویشاوندی. این تشبیه زشتی شدید غیبت را نشان می‌دهد.
سؤال ۶متوسط

پیامی بی‌منبع درباره‌ی یک فرد در گروه کلاسی پخش شده است. رفتار درست بر پایه‌ی آیه‌ی «إِن جاءَکُم فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنوا» کدام است؟

حل تشریحی: معنی: «اگر فاسقی خبری برایتان آورد، تحقیق کنید.» یعنی خبر بی‌پشتوانه را بدون بررسی نپذیریم و پخش نکنیم، چون ممکن است ناآگاهانه به کسی آسیب بزنیم. زیاد بودن بازفرستادن‌ها هم دلیل درستی خبر نیست.

۴۴ سؤال دیگر این درس در تیزهوش است.

ببین الان کجای کاری

آزمون تعیین سطح رایگان نهم به دهم: ۲۰ سؤال، ۲۰ دقیقه، و کارنامه‌ای که می‌گوید از کدام فصل شروع کنی.