درس ۱-۱ · هوش و الگویابی

دنباله‌های عددی

چطور قاعده‌ی یک دنباله را پیدا کنیم: تفاضل، نسبت، یکی‌درمیان، فیبوناچی و مربع‌ها

حدود ۴ دقیقه مطالعه · ۳۵ سؤال تمرینی در اپ · کامل و رایگان

در سؤال دنباله چند عدد پشت سر هم آمده‌اند و باید قاعده‌ای را پیدا کنی که همه‌ی آن‌ها را می‌سازد. قاعده باید برای همه‌ی جمله‌ها درست باشد، نه فقط دو تای اول.

۲ترتیب امتحان کردن قاعده‌ها

  1. تفاضل ثابت (حسابی): هر بار یک عدد ثابت اضافه یا کم می‌شود. ۴، ۹، ۱۴، ۱۹ (هر بار +۵).
  2. نسبت ثابت (هندسی): هر بار در یک عدد ضرب یا بر آن تقسیم می‌شود. ۳، ۶، ۱۲، ۲۴ (هر بار ×۲).
  3. تفاضلِ تفاضل‌ها: اگر تفاضل‌ها ثابت نیستند، زیر دنباله تفاضل‌ها را بنویس. شاید خودشان یک دنباله‌ی ساده باشند (۱، ۳، ۵، ۷ یا ۱، ۲، ۴، ۸).
  4. دو دنباله‌ی درهم: جمله‌های اول، سوم، پنجم… یک دنباله‌اند و جمله‌های دوم، چهارم، ششم… دنباله‌ای دیگر. وقتی عددها یکی بالا و یکی پایین می‌روند به این فکر کن.
  5. عمل‌های یکی‌درمیان: مثلاً ×۲ و +۳ به نوبت.
  6. شبه‌فیبوناچی: هر جمله جمع دو جمله‌ی قبلی است (۲، ۳، ۵، ۸، ۱۳).
  7. مربع‌ها و مکعب‌ها: ۱، ۴، ۹، ۱۶ (مربع) و ۱، ۸، ۲۷، ۶۴ (مکعب) را حفظ باش؛ گاهی یکی کم یا زیاد شده‌اند: ۲، ۵، ۱۰، ۱۷ یعنی مربع + ۱.
  8. ضرب و جمع با هم: ۲، ۵، ۱۱، ۲۳ یعنی ×۲ + ۱.

مثال ۱: عدد بعدی: ۵، ۷، ۱۱، ۱۷، ۲۵، …

تفاضل‌ها: ۲، ۴، ۶، ۸ (هر بار ۲ تا بیشتر). تفاضل بعدی ۱۰ است، پس ۲۵ + ۱۰ = ۳۵.

مثال ۲: عدد بعدی: ۴، ۳۰، ۸، ۲۵، ۱۲، ۲۰، …

یکی‌درمیان: ۴، ۸، ۱۲ (هر بار +۴) و ۳۰، ۲۵، ۲۰ (هر بار −۵). جمله‌ی هفتم از دنباله‌ی اول است: ۱۲ + ۴ = ۱۶.

مثال ۳: عدد بعدی: ۱، ۳، ۷، ۱۵، ۳۱، …

هر جمله دو برابر قبلی به‌اضافه‌ی ۱ است: ۳۱ × ۲ + ۱ = ۶۳. (تفاضل‌ها هم ۲، ۴، ۸، ۱۶ هستند و همین را تأیید می‌کنند.)

تله‌ها: وقتی قاعده را پیدا کردی، آن را روی همه‌ی جمله‌ها امتحان کن. گزینه‌های غلط معمولاً از جاافتادن یک مرحله ساخته شده‌اند، مثلاً فقط ×۲ بدون +۱. اگر رشد خیلی تند است به ضرب فکر کن و اگر کند است به جمع. اگر سؤال جمله‌ی «اشتباه» را می‌خواهد، قاعده را از بیشتر جمله‌ها بساز و ببین کدام جمله با آن نمی‌خواند.

جمله‌ی nام دنباله‌ی حسابی: جمله‌ی اول + (n − ۱) × فاصله. مثلاً در ۳، ۷، ۱۱، … جمله‌ی بیستم ۳ + ۱۹ × ۴ = ۷۹ است.

۶ سؤال رایگان این درس

سؤال ۱آسان

عدد بعدی این دنباله چیست؟ ۷، ۱۳، ۱۹، ۲۵، ۳۱، …

حل تشریحی: فاصله‌ی هر دو عدد پشت سر هم ۶ است: ۷ + ۶ = ۱۳، ۱۳ + ۶ = ۱۹ و… . پس عدد بعدی ۳۱ + ۶ = ۳۷ است.
سؤال ۲آسان

عدد بعدی این دنباله چیست؟ ۵، ۱۵، ۴۵، ۱۳۵، …

حل تشریحی: هر عدد ۳ برابر عدد قبلی است: ۵ × ۳ = ۱۵، ۱۵ × ۳ = ۴۵، ۴۵ × ۳ = ۱۳۵. پس بعدی ۱۳۵ × ۳ = ۴۰۵ است.
سؤال ۳آسان

در این دنباله عدد بعد از ۶۴ کدام است؟ ۹۲، ۸۵، ۷۸، ۷۱، ۶۴، …

حل تشریحی: هر بار ۷ تا کم می‌شود: ۹۲ − ۷ = ۸۵، ۸۵ − ۷ = ۷۸ و… . پس ۶۴ − ۷ = ۵۷.
سؤال ۴متوسط

عدد بعدی این دنباله چیست؟ ۱، ۹، ۲۵، ۴۹، ۸۱، …

حل تشریحی: این‌ها مربع عددهای فرد هستند: ۱×۱، ۳×۳، ۵×۵، ۷×۷، ۹×۹. عدد فرد بعدی ۱۱ است و ۱۱ × ۱۱ = ۱۲۱.
سؤال ۵متوسط

جای خالی در این دنباله چه عددی است؟ ۸، ۲۷، …، ۱۲۵، ۲۱۶

حل تشریحی: این‌ها مکعب‌اند: ۸ = ۲×۲×۲، ۲۷ = ۳×۳×۳، ۱۲۵ = ۵×۵×۵، ۲۱۶ = ۶×۶×۶. جای خالی مکعب ۴ است: ۴ × ۴ × ۴ = ۶۴.
سؤال ۶متوسط

عدد بعدی این دنباله چیست؟ ۳، ۲۰، ۶، ۱۸، ۹، ۱۶، ۱۲، …

حل تشریحی: دو دنباله درهم‌اند. جمله‌های اول، سوم، پنجم و هفتم: ۳، ۶، ۹، ۱۲ (هر بار +۳). جمله‌های دوم، چهارم و ششم: ۲۰، ۱۸، ۱۶ (هر بار −۲). جمله‌ی هشتم از دنباله‌ی دوم است: ۱۶ − ۲ = ۱۴.

۲۹ سؤال دیگر این درس در تیزهوش است.

ببین الان کجای کاری

آزمون تعیین سطح رایگان: ۲۰ سؤال، ۲۰ دقیقه، و کارنامه‌ای که می‌گوید از کدام فصل شروع کنی.