۱خلاقیت در آزمون یعنی چه؟
در آزمون چهارگزینه‌ای، خلاقیت یعنی تشخیص دادن ایده‌ای که دو ویژگی با هم دارد: تازه است (معمولی و تکراری نیست) و عملی است (با ویژگی‌های واقعی آن شیء یا شرایط مسئله کار می‌کند). ایده‌ی تکراری خلاق نیست، و ایده‌ی عجیبی که کار نمی‌کند هم خلاق نیست؛ فقط خیال‌پردازی است.
۲گزینه‌ها معمولاً این چهار نوع‌اند
- کاربرد معمولی: همان کاری که شیء برایش ساخته شده (لیوان برای نوشیدن). درست است ولی تازه نیست.
- ایده‌ی ناممکن: با جنس یا شکل شیء نمی‌خواند (کاغذ برای نگه داشتن آب جوش).
- ایده‌ی بی‌ربط یا پرخطر: مسئله را حل نمی‌کند یا خطرناک است.
- ایده‌ی تازه و عملی: از یک ویژگی واقعی شیء (سفتی، شفافی، کشسانی، شکل) به شکلی غیرمنتظره استفاده می‌کند. این جواب است.
مثال ۱. کدام کاربرد برای یک گیره‌ی لباس هم تازه و هم عملی است؟ (الف) آویزان کردن لباس (ب) بستن سر پاکت باز چیپس (ج) پیچ‌گوشتی (د) قاشق
حل: (الف) معمولی است. (ج) و (د) با شکل گیره جور نیستند. (ب) از ویژگی «فشار دادن و نگه داشتن» در جای تازه استفاده می‌کند. پاسخ (ب).
حل: (الف) معمولی است. (ج) و (د) با شکل گیره جور نیستند. (ب) از ویژگی «فشار دادن و نگه داشتن» در جای تازه استفاده می‌کند. پاسخ (ب).
مثال ۲. کلید خانه داخل خانه مانده و پنجره‌ی کوچکی باز است که فقط دست بچه از آن رد می‌شود. کلید روی میز کنار پنجره است. بهترین راه؟
حل: شکستن در هزینه دارد؛ منتظر ماندن مسئله را حل نمی‌کند. بهترین راه این است که بچه با دست کلید را بردارد و بدهد: ساده، بی‌خطر و با شرایط مسئله جور است.
حل: شکستن در هزینه دارد؛ منتظر ماندن مسئله را حل نمی‌کند. بهترین راه این است که بچه با دست کلید را بردارد و بدهد: ساده، بی‌خطر و با شرایط مسئله جور است.
معیار طلایی: بپرس «کدام ویژگی شیء این ایده را ممکن می‌کند؟» اگر جوابی نداری، ایده عملی نیست. بعد بپرس «آیا معمولاً این کار را با آن می‌کنیم؟» اگر بله، تازه نیست.
در «راه‌حل خلاقانه» به شرط‌های مسئله دقت کن: وسیله‌های مجاز، ایمنی و هزینه. راه‌حلی که قانون مسئله را بشکند (مثلاً از وسیله‌ای استفاده کند که گفته شده نداریم) قابل قبول نیست، حتی اگر جالب باشد.
۶ سؤال رایگان این درس
سؤال ۱آسان
کدام کاربرد برای یک بطری پلاستیکی خالی، هم تازه است و هم عملی؟
حل تشریحی: معیار: ایده باید هم تازه باشد (کار همیشگی آن شیء نباشد) و هم عملی (با جنس و شکل واقعی شیء جور باشد). نوشیدن آب کار همیشگی بطری است. پلاستیک روی گاز ذوب می‌شود و برای چکش زدن هم سبک و نرم است. گلدان کردن بطری از شکل ظرف‌مانندش در کاری تازه استفاده می‌کند.
سؤال ۲آسان
کدام کاربرد برای یک قوطی کنسرو خالی و تمیز (با لبه‌های صاف‌شده) هم تازه است و هم عملی؟
حل تشریحی: معیار: ایده باید هم تازه باشد (کار همیشگی آن شیء نباشد) و هم عملی (با جنس و شکل واقعی شیء جور باشد). نگه داشتن کنسرو کار اصلی قوطی است. فلز تیره پشت چشم را نمی‌شود دید، و یک قوطی کوچک سر را محافظت نمی‌کند. قوطی محکم و استوانه‌ای است و مداد را سرپا نگه می‌دارد؛ پس جامدادی پاسخ است.
سؤال ۳آسان
کدام کاربرد برای پوست خشک‌شده‌ی پرتقال هم تازه است و هم عملی؟
حل تشریحی: معیار: ایده باید هم تازه باشد (کار همیشگی آن شیء نباشد) و هم عملی (با جنس و شکل واقعی شیء جور باشد). پوست پرتقال روغن خوشبو دارد و خشک‌شده‌اش بو را مدتی نگه می‌دارد؛ این از یک ویژگی واقعی آن استفاده می‌کند. پوست خشک خوراکی خوبی نیست، نوشته‌ی مداد را پاک نمی‌کند و برای نوشتن تکلیف هم کوچک و ناصاف است.
سؤال ۴آسان
کدام کاربرد برای یک جعبه‌ی مقوایی کفش هم تازه است و هم عملی؟
حل تشریحی: معیار: ایده باید هم تازه باشد (کار همیشگی آن شیء نباشد) و هم عملی (با جنس و شکل واقعی شیء جور باشد). نگه داشتن کفش کار همیشگی جعبه است. مقوا زیر باران خیس و نرم می‌شود و سوپ داغ هم آن را خیس و پاره می‌کند. شکل اتاق‌مانند جعبه و راحت بریده شدن مقوا آن را برای خانه‌ی عروسک مناسب می‌کند.
سؤال ۵آسان
کدام کاربرد برای روزنامه‌ی کهنه هم تازه است و هم عملی؟
حل تشریحی: معیار: ایده باید هم تازه باشد (کار همیشگی آن شیء نباشد) و هم عملی (با جنس و شکل واقعی شیء جور باشد). کاغذ روزنامه آب را خوب جذب می‌کند؛ مچاله‌اش داخل کفش رطوبت را می‌گیرد. خواندن خبر کار همیشگی آن است. زیر باران شدید خیس و پاره می‌شود، و روی زخم هم تمیز و بی‌میکروب نیست.
سؤال ۶آسان
کدام کاربرد برای یک جوراب کهنه که لنگه‌اش گم شده، هم تازه است و هم عملی؟
حل تشریحی: معیار: ایده باید هم تازه باشد (کار همیشگی آن شیء نباشد) و هم عملی (با جنس و شکل واقعی شیء جور باشد). پارچه‌ی نرم جوراب گرد و خاک را می‌گیرد و روی دسته‌ی جارو تا زیر مبل می‌رسد. پوشیدنش کار همیشگی است. پارچه نه تیز و سفت است که قلاب شود، نه آب را نگه می‌دارد.
۲۱ سؤال دیگر این درس در تیزهوش است.