درس ۳-۱ · درک مطلب و کلامی

درک مطلب

خواندن دقیق متن و پیدا کردن ایده‌ی اصلی، جزئیات، استنباط، عنوان و لحن

حدود ۳ دقیقه مطالعه · ۱۱۱ سؤال تمرینی در اپ · کامل و رایگان

۱درک مطلب یعنی چه؟

در آزمون، یک متن کوتاه می‌آید و چند سؤال درباره‌ی آن. جواب همه‌ی سؤال‌ها در خود متن است، نه در دانسته‌های ما. پس اول متن را یک بار با دقت بخوان، بعد سؤال را بخوان و برای هر گزینه دنبال دلیل در متن بگرد.

۲انواع سؤال

  • ایده‌ی اصلی: حرفی که کل متن برای گفتنش نوشته شده. معمولاً در جمله‌ی اول یا آخر می‌آید. گزینه‌ای که فقط یک جزء متن را می‌گوید، ایده‌ی اصلی نیست.
  • جزئیات: چیزی که صریحاً در متن گفته شده. جمله‌ی مربوط را در متن پیدا کن و با گزینه مقایسه کن.
  • استنباط (نتیجه‌گیری): چیزی که مستقیم گفته نشده ولی از متن حتماً برمی‌آید. گزینه‌ای که «ممکن است» درست باشد کافی نیست.
  • بهترین عنوان: نه آن‌قدر کلی که درباره‌ی هر متنی صدق کند، نه آن‌قدر جزئی که فقط یک بند را بگیرد.
  • لحن: احساس نویسنده: طنز، اندوه، ستایش، انتقاد، بی‌طرفی علمی و…
  • معنی واژه در متن: یک واژه چند معنی دارد؛ معنایی درست است که در همان جمله جا بیفتد. گزینه را جای واژه بگذار و جمله را دوباره بخوان.

متن: «زنبورها برای ساختن یک قاشق عسل باید هزاران گل را بگردند. هر زنبور در تمام عمرش فقط مقدار بسیار کمی عسل می‌سازد، اما کندو با کار جمعی ذخیره‌ی زمستانش را فراهم می‌کند.»

ایده‌ی اصلی؟ کار جمعی زنبورها نتیجه‌ی بزرگی می‌سازد. گزینه‌ی «زنبورها گل را دوست دارند» جزئی و حتی گفته‌نشده است.

از همان متن چه استنباطی درست است؟ «یک زنبور تنها نمی‌تواند ذخیره‌ی زمستان کندو را بسازد.» این صریحاً نیامده، اما از «فقط مقدار بسیار کمی» و «کار جمعی» حتماً نتیجه می‌شود. ولی «زنبورها در زمستان می‌میرند» در متن پشتوانه ندارد.

«آسمان دل‌گیر بود و او بی‌صدا چمدانش را بست.» لحن؟ اندوهگین؛ واژه‌های «دل‌گیر» و «بی‌صدا» نشانه‌اند.

دام‌ها: ۱) گزینه‌ای که درست است ولی در متن نیامده. ۲) گزینه‌ای که واژه‌های متن را دارد ولی معنی را برعکس کرده. ۳) گزینه‌ی خیلی کلی یا خیلی جزئی برای ایده‌ی اصلی. ۴) واژه‌های مطلق مثل «همیشه» و «هیچ» که متن نگفته.

۶ سؤال رایگان این درس

سؤال ۱متوسط
بسیاری گمان می‌کنند کوهان شتر انباری از آب است، اما در واقع کوهان بیشتر از چربی ساخته شده است. شتر وقتی غذا کم باشد، از این چربی انرژی می‌گیرد و اگر مدتی گرسنه بماند، کوهانش کوچک و شُل می‌شود. راز تحمل تشنگی شتر چیز دیگری است: بدن او آب را بسیار کم هدر می‌دهد. شتر کم عرق می‌کند و می‌تواند وقتی آب پیدا کرد، در مدت کوتاهی مقدار زیادی آب بنوشد. پلک‌های بلند و بینی‌ای که می‌تواند بسته شود، او را از گرد و غبار طوفان‌های بیابان حفظ می‌کند. به همین دلیل مردم بیابان‌نشین از دیرباز شتر را «کشتی صحرا» نامیده‌اند.

ایده‌ی اصلی این متن کدام است؟

حل تشریحی: متن چند ویژگی شتر را می‌شمارد: کوهانِ چربی، کم هدر دادن آب، نوشیدن سریع، پلک و بینی ویژه؛ همه برای زندگی در بیابان. پس ایده‌ی اصلی «سازگاری بدن شتر با بیابان» است. گزینه‌ی کوهانِ آبی را متن رد کرده است.
سؤال ۲آسان
بسیاری گمان می‌کنند کوهان شتر انباری از آب است، اما در واقع کوهان بیشتر از چربی ساخته شده است. شتر وقتی غذا کم باشد، از این چربی انرژی می‌گیرد و اگر مدتی گرسنه بماند، کوهانش کوچک و شُل می‌شود. راز تحمل تشنگی شتر چیز دیگری است: بدن او آب را بسیار کم هدر می‌دهد. شتر کم عرق می‌کند و می‌تواند وقتی آب پیدا کرد، در مدت کوتاهی مقدار زیادی آب بنوشد. پلک‌های بلند و بینی‌ای که می‌تواند بسته شود، او را از گرد و غبار طوفان‌های بیابان حفظ می‌کند. به همین دلیل مردم بیابان‌نشین از دیرباز شتر را «کشتی صحرا» نامیده‌اند.

طبق متن، کوهان شتر بیشتر از چه ساخته شده است؟

حل تشریحی: متن صریحاً می‌گوید: «در واقع کوهان بیشتر از چربی ساخته شده است.» پس جواب «چربی» است و «آب» همان باور نادرستی است که متن رد می‌کند.
سؤال ۳سخت
بسیاری گمان می‌کنند کوهان شتر انباری از آب است، اما در واقع کوهان بیشتر از چربی ساخته شده است. شتر وقتی غذا کم باشد، از این چربی انرژی می‌گیرد و اگر مدتی گرسنه بماند، کوهانش کوچک و شُل می‌شود. راز تحمل تشنگی شتر چیز دیگری است: بدن او آب را بسیار کم هدر می‌دهد. شتر کم عرق می‌کند و می‌تواند وقتی آب پیدا کرد، در مدت کوتاهی مقدار زیادی آب بنوشد. پلک‌های بلند و بینی‌ای که می‌تواند بسته شود، او را از گرد و غبار طوفان‌های بیابان حفظ می‌کند. به همین دلیل مردم بیابان‌نشین از دیرباز شتر را «کشتی صحرا» نامیده‌اند.

از متن کدام نتیجه را می‌توان گرفت؟

حل تشریحی: متن می‌گوید شتر در کمبود غذا از چربی کوهان انرژی می‌گیرد و «اگر مدتی گرسنه بماند، کوهانش کوچک و شل می‌شود». پس شتر گرسنه کوهان کوچک‌تری دارد. گزینه‌های دیگر با متن مخالف‌اند.
سؤال ۴متوسط
بسیاری گمان می‌کنند کوهان شتر انباری از آب است، اما در واقع کوهان بیشتر از چربی ساخته شده است. شتر وقتی غذا کم باشد، از این چربی انرژی می‌گیرد و اگر مدتی گرسنه بماند، کوهانش کوچک و شُل می‌شود. راز تحمل تشنگی شتر چیز دیگری است: بدن او آب را بسیار کم هدر می‌دهد. شتر کم عرق می‌کند و می‌تواند وقتی آب پیدا کرد، در مدت کوتاهی مقدار زیادی آب بنوشد. پلک‌های بلند و بینی‌ای که می‌تواند بسته شود، او را از گرد و غبار طوفان‌های بیابان حفظ می‌کند. به همین دلیل مردم بیابان‌نشین از دیرباز شتر را «کشتی صحرا» نامیده‌اند.

چرا شتر را «کشتی صحرا» نامیده‌اند؟

حل تشریحی: متن بعد از شمردن توانایی‌های شتر در بیابان می‌گوید «به همین دلیل» او را کشتی صحرا نامیده‌اند؛ یعنی همان‌طور که کشتی آدم‌ها را از دریا می‌گذراند، شتر آن‌ها را از بیابان عبور می‌دهد.
سؤال ۵متوسط
زنبور عسلی که گلزار پرگلی پیدا می‌کند، به کندو برمی‌گردد و روی شانه‌های عسل رقصی عجیب اجرا می‌کند. او در یک خط راست جلو می‌رود و بدنش را تند تکان می‌دهد، بعد دور می‌زند و دوباره همین کار را تکرار می‌کند. دانشمندان پس از سال‌ها مشاهده دریافتند که زاویه‌ی این خط راست، جهت گل‌ها را نسبت به خورشید نشان می‌دهد و مدت تکان دادن بدن، از دوری یا نزدیکی آن‌ها خبر می‌دهد. زنبورهای دیگر با لمس رقصنده در تاریکی کندو، پیام را می‌گیرند و یکراست به سوی گل‌ها پرواز می‌کنند. به این ترتیب، کندو بی‌آنکه یک کلمه حرف بزند، نقشه‌ی غذا را میان همه پخش می‌کند.

بهترین عنوان برای این متن کدام است؟

حل تشریحی: همه‌ی متن درباره‌ی این است که زنبور با رقص، جهت و فاصله‌ی گل‌ها را به بقیه می‌گوید؛ یعنی رقص نوعی زبان است. عنوان‌های دیگر به چیزی اشاره دارند که متن درباره‌اش حرفی نزده است.
سؤال ۶آسان
زنبور عسلی که گلزار پرگلی پیدا می‌کند، به کندو برمی‌گردد و روی شانه‌های عسل رقصی عجیب اجرا می‌کند. او در یک خط راست جلو می‌رود و بدنش را تند تکان می‌دهد، بعد دور می‌زند و دوباره همین کار را تکرار می‌کند. دانشمندان پس از سال‌ها مشاهده دریافتند که زاویه‌ی این خط راست، جهت گل‌ها را نسبت به خورشید نشان می‌دهد و مدت تکان دادن بدن، از دوری یا نزدیکی آن‌ها خبر می‌دهد. زنبورهای دیگر با لمس رقصنده در تاریکی کندو، پیام را می‌گیرند و یکراست به سوی گل‌ها پرواز می‌کنند. به این ترتیب، کندو بی‌آنکه یک کلمه حرف بزند، نقشه‌ی غذا را میان همه پخش می‌کند.

طبق متن، مدت تکان دادن بدن زنبور رقصنده چه چیزی را نشان می‌دهد؟

حل تشریحی: متن دو نشانه را جدا کرده است: «زاویه‌ی خط راست» جهت را می‌گوید و «مدت تکان دادن بدن» فاصله را. گزینه‌ی «جهت» مربوط به زاویه است، نه مدت تکان.

۱۰۵ سؤال دیگر این درس در تیزهوش است.

ببین الان کجای کاری

آزمون تعیین سطح رایگان: ۲۰ سؤال، ۲۰ دقیقه، و کارنامه‌ای که می‌گوید از کدام فصل شروع کنی.