۱آزمایش منصفانه چیست؟
دانشمند برای فهمیدن اثر یک عامل، فقط همان یک عامل را تغییر می‌دهد و بقیه را ثابت نگه می‌دارد. این را آزمایش منصفانه می‌گویند.
- متغیر مستقل: چیزی که ما عمداً تغییر می‌دهیم (مثلاً مقدار نور).
- متغیر وابسته: چیزی که اندازه می‌گیریم (مثلاً قد گیاه).
- متغیرهای ثابت (کنترل‌شده): چیزهایی که باید یکسان بمانند (نوع گیاه، آب، خاک، گلدان).
- گروه شاهد: گروهی که عامل مورد آزمایش را نمی‌گیرد تا با آن مقایسه کنیم.
مراحل روش علمی: مشاهده ← پرسش ← فرضیه (حدس قابل آزمایش) ← آزمایش ← جمع‌آوری داده ← نتیجه‌گیری. اگر نتیجه با فرضیه نخواند، فرضیه را اصلاح می‌کنیم.
حل: مقدار آب، نوع لیوان، دمای اولیه و جای لیوان‌ها در فریزر. فقط «نمک داشتن یا نداشتن» فرق می‌کند. لیوان بی‌نمک، گروه شاهد است.
حل: نه. دو متغیر (نور و آب) با هم تغییر کرده‌اند؛ معلوم نیست کدام اثر داشته است. آزمایش منصفانه نیست.
حل: برای کم کردن اثر خطای اندازه‌گیری و اتفاق. نتیجه‌ی یک‌باره ممکن است شانسی باشد.
۶ سؤال رایگان این درس
سارا می‌خواهد بداند آیا نوع خاک روی رشد لوبیا اثر دارد. در آزمایشش فقط کدام را باید تغییر دهد؟
در آزمایش «اثر مقدار نور بر رشد گیاه»، چه چیزی را اندازه می‌گیریم (متغیر وابسته)؟
رضا یک توپ را از ارتفاع ۱ متر روی فرش و توپ دیگری را از ارتفاع ۲ متر روی موزاییک انداخت و بلندی برگشتن را مقایسه کرد. ایراد اصلی آزمایشش چیست؟
کدام جمله یک فرضیه‌ی قابل آزمایش است؟
در آزمایش اثر کود، به همه‌ی گلدان‌ها کود می‌دهیم جز یکی که همه‌چیزش مثل بقیه است. این گلدان چه نقشی دارد؟
نرگس به سه گلدان یکسان روزانه ۱۰۰، ۲۰۰ و ۳۰۰ میلی‌لیتر آب داد. بعد از دو هفته قدها ۸، ۱۲ و ۱۵ سانتی‌متر شد. کدام نتیجه را داده‌ها پشتیبانی می‌کنند؟
۳۶ سؤال دیگر این درس در تیزهوش است.